in other client

zaterdag 21 november 2020

'Sense of place': Waling Dykstra yn Froubuorren


                                            Foto: Bob de Boer


Lêzing útsprutsen by de presintaasje fan Folksskriuwer yn it doarpshûs fan Froubuorren, 20 novimber 2020

*

Wat makket it út wêr’t in skriuwer weikomt? Of wat er yn syn jonge jierren meimakket?

Net folle, sizze guon dy’t oan de teksten fan de skriuwer genôch hawwe. Mar teksten roppe fragen op, of litte har ûnderfreegje, en wat as de romans, ferhalen en gedichten fan dy skriuwer ferbân lykje te hâlden mei wêr’t er weikomt en út watfoar fermidden er stammet? Dan wurdt ek it útdjipjen fan de biografyske aspekten fan in skriuwerslibben miskien nijsgjirrich. Soks kin mooglik mear ljocht smite op har of syn skriuwerij. En miskien ek mei soargje foar in better of in oar begryp derfan.

No wol ik yn dizze koarte lêzing wat sizze oer de jeugd, hjir yn dit doarp, fan de Fryske folksskriuwer Waling Dykstra. Waling, dêr ferklap ik gjin geheim mei, komt fan Froubuorren, fan it Bilt. Syn bertehûs, doedestiids in bakkerij, stiet hjir noch altyd oan de nei him neamde trochgeande dyk. It hûs is yn de tachtiger jierren fan de tweintichste ieu noch moai opknapt nei in crowdfund-aksje fan de doe tige aktive, en hjoeddedei noch hieltyd besteande, Waling Dykstra Stichting.

Earst efkes de bekende feiten. Waling – ik folgje de goede gewoante om him by syn foarnamme te neamen, mar ik gean it âldmoadrige ‘Waling-om’ safolle mooglik út ’e wei – wurdt berne yn 1821 as soan fan in bakkerssoan, Gerryt, dy’t sels noch bakker wurde moat, en mem Antsje Keimpes Koopmans. It pear wennet noch yn it bakkershûs fan Gerryt syn heit, dat is pake Waling. Trije jier letter krije Gerryt en Antsje de hier fan in bakkerij yn Spannum. Dêr ferhúzje se hinne mei twa bern, mar it opfallende is, Waling bliuwt yn Froubuorren te wenjen by pake Waling en beppe Jantsje.

Hy groeit dus foar in grut part op – yn de fakânsjes en ek dêrbûten giet er oars wol ris nei Spannum – sûnder heit en mem, by twa opfieders dy’t al op jierren binne. De reden dy’t er sels jûn hat foar syn achterbliuwen yn Froubuorren, is dat syn pake en beppe sa nammesiik wienen en it bern mei dêrom net misse woenen. Pas op 18-jierrige leeftyd, yn 1840, ferhuzet Waling junior nei syn mem yn Spannum; syn heit is dan al jierren wei en pake Waling sil oer twa jier folgje.

Fine wy sa’n basiselemint yn syn biografy, it wêzen fan in soartemint fan weesbern, werom yn syn wurk?

It motyf fan de fûnling, dy’t gjin heit en mem hat, de spot fan de doarpsbern op it ‘memmeberntsje’ hat Waling ferwurke yn it boek dat as de earste Fryske roman jilde kin, De sulveren rinkelbel út 1856. It motyf yn dy roman is wol yn ferbân brocht mei wurk fan de Nederlânske skriuwer Jacob van Lennep en ek mei de algemiene populêrens fan fûnlingen yn de Nederlânske literatuer fan dy tiid. Mar hjir kinne wy feilich ûnderstelle dat dêrneist ek in biografyske diminsje meispilet. Waling referearret dêr sels oan yn foaropwurden by ûnderskate printingen fan syn roman. Passaazjes yn de Rinkelbel dy’t op it fûnling-ersatz-Heit motyf berêste, binne sadwaande te besjen as fiksjonalisearre oantinkens en dêrmei as in foarm fan autobiografy.

Yn in belangrike, wiidweidige brief út 1851 oan syn freon Tsjibbe Gearts van der Meulen hat Waling hiel wat oer syn jeugd sein. Hy hat himsels tekene as in stille jonge. Hy hâldt fan lêzen en taalt nei de boeken fan syn pake, ûnder mear wurk fan de Halbertsma’s. Hy moat ek gauris helpe yn de bakkerij en dan harket er nei de spannende en humoristyske ferhalen dy’t syn pake him fertelt. Dy gean oer it doarp, oer de nasjonale en lokale skiednis, oer syn eigen wederwaardichheden yn de patriottyske tiid, doe’t er koarte tiid yn Stiens ûnder de wapens west hie. Pake syn ferslach derfan hat in ûndertoan fan folks ferset tsjin mâlichheden fan de hegerein. It is suver ien op ien it ferhaal fan de figueren Pabe en Wouter út de Rinkelbel.

Op skoalle yn Froubuorren kin Waling net geweldich rekkenje, mar it skriuwen fan opstellen handiget him poerbêst en tekenje kin er ek omraken. Syn master Auke Jans van der Wal leit op in goede namme. In protte freonen hat er net. Hy kin net goed keatse en reedride, hy is wat in stive hark. Op it doarp tinke guon lju dat er ‘net wiis’ is. Mar de soan fan de dûmny lient him wolris boeken út fan syn heit en ferkeapet papier en pinnen oan him. Syn earste fersrigels skriuwt er, seit er sels, al as er noch mar sân jier is. It giet oer de bidlers dy’t by ’t winter oan ’e doarren komme:

Maar rijk dat ben ik niet

Dat is toch mijn verdriet,

Ik ben niet rijk maar arm

Dat is toch mijn gekarm

De Dykstra’s sels binne perfoarst net earm. Waling groeit op yn in middenstânsmiljeu. In bakker stiet boppe it gemiene folk, is in man fan oansjen en net sûnder sosjale macht op in lyts doarp as Froubuorren. In bakker is eigen baas, hat yn alle gefallen in eigen bedriuw, mei meast in feilige omset. Waling senior koe yn de Frânske tiid foar ien fan syn soannen in remplacant betelje, dat wie net neat.

Genealogysk ûndersyk helpt by de rekonstruksje fan it sosjaal-ekonomyske byld fan it fermidden. Pake Waling kaam fan de boerepleats dy’t stie yn de skerpe bocht nei it noarden ta boppe Alde Leie. Syn foarteam wienen eigenerfde boeren yn de polder súdlik fan Froubuorren, lidmaten en fâden fan ’e herfoarme tsjerke. It laach troude yn de santjinde ieu wierskynlik oan mei in laach fan doopsgesinde Wassenaars fan Sint Jabik.

En ek de memmekant hat in ferhaal. Oan no ta ûnbekend is dat Waling syn mem, Antje Keimpes Koopmans, in achtste part yn in mânske greidpleats tusken Baaium en Húns besiet. Doe’t Waling berne waard, wie de hiele pleats noch yn hannen fan syn pake, mem, omke en muoikes. Mar yn de tritiger jierren foel it famyljebesit útinoar troch skulden by ûnderskate húsgesinnen en miskien ek troch tsjerklik skeel om de Ofskieding fan 1834 hinne. Flak foar Waling syn fertrek nei Spannum, yn 1839, ferkocht syn mem har oanpart, sa’t it liket mei as doel om har âldste dochter oan in bakkerij yn Jorwert te helpen.

Waling syn pake fan memmekant, Keimpe Koopmans, wie feedokter yn Sint Anne en letter yn Bitgum. By myn witten hat er net oer him skreaun. De man stoar doe’t Waling trije jier wie en hy hat him dus net kend. Mar likegoed is der ek wat fan him yn it wurk fan de skriuwer werom te finen. Dat hâldt ferbân mei syn gedicht út 1852 oer de bewenners fan in pleats mei namme ‘De Stiennen Ulebuorden’.

Sa’n pleats hat oant yn de Twadde Wrâldoarloch bestien tusken Ljouwert en Ingelum, deunby wêr’t oait de befaamde Grovestins fan it eale geslacht mei deselde namme stien hie. It is ien fan de belangrykste gedichten dy’t er skreaun hat, weromgeand op in Europeesk folksmotyf dat Harmen Sytstra earder, en folle koarter, in kear neiferteld hie. Tafal, of wierskynlik net, Waling stammet sels fia syn pake Koopmans ôf fan minsken dy’t yn de santjinde ieu op de Grovestins wurken en yn it sok dêrfan boer wurde koenen.

Oar materiaal dêr’t in byld út oprize kin, binne de earste hânskriften dy’t fan him bewarre bleaun binne. Dat binne Nederlânsktalige losse teksten dy’t mooglik op ’e legere skoalle oerskreaun waarden út in boek, of dy’t er sels letter as teenager earne wei opfandele hat. Ien fan de opfallendste is de anekdoate-op-rym út Saandam, dy’t yn dy tiid foaral ferteld waard yn meniste-fermiddens. It giet oer de Russyske tsaar Peter dy’t in wize les krijt fan in Saankanter timmerman dy’t foargonger by de menisten is, en it hjit ‘Een korte preek’:

Czaar Peter hield van korte preeken,

Hij was een flink, verstandig man

En overtuigd, dat men gebreken

Door praatjes niet verbeetren kan.

In Holland aan het schepen bouwen,

Vroeg hij eens een leeraar kort van stof,

Of die voor hem een preek wou houen,

Wat korter dan bij hem aan ’t hof.

De leeraar vouwde ras zijn handen

En sprak: ,,Denk wel, spreek wel, doe wel.”

,,Ga mee”, zei Peter, ,,naar mijn landen,

Dat ik u daar als voorbeeld stel.”

Sokke frijsinnige teksten, dy’t er yn syn adolesente jierren oerskreaun hat, litte har net goed ferienigje mei in tige learstellich leauwe. Dat soe in konklúzje wêze kinne. En de earste hânskriften leare ek oars noch wat. Yn 1838 en 1839, dus foar syn ferhuzing, skreau er al sawol Frysk as ek Bilts. Syn earste Biltse stikje is in iisferske út 1839 oer Wullem en Tryn, dat begjint sa:

Tryn op ’e baan! Blyf der niet staan!

’t Mot ommes nou op in reedrijen gaan!

Ouwen bij ’t vuur en et jongfolk an ’t rijen,

Dan kin men winters wel maitydsfleur krije.

Tryn op ’e baan! Blyf der niet staan!

Bilts wie yn Froubuorren syn thústaal, mar pake en de ynwenjende muoikes liezen graach Frysk en dat waard foar Waling úteinlik syn belangrykste skriuwtaal. Syn earste Fryske skriuwen, yn 1838, hie in bysûndere oanlieding. Yn febrewaris fan dat jier hie er nei Harns ta west, it hie sa fûl ferzen dat dêr merke hâlden waard op see, en oer dat wûndere barren skreau er in ienfâldich gedicht. Debet dêroan wie nei eigen sizzen in eardere moeting, yn 1837 of 1838, tusken syn freon Jacobus Cornelis Hoitsma en de letter bekende Harmen Sytstra. Dy wie doe noch bakkersfeint yn Winaam yn tsjinst fan in omke fan Jacobus. Sytstra, dy’t sels al aardich wat skreaun hie dat net folle letter publisearre wurde soe, makke by Jacobus entûsjasme los foar it Frysk. En dy stuts syn freon Waling wer oan.

Dizze Jacobus Cornelis Hoitsma, as jo my in persoanlike noat tastean wolle, hie in suster dy’t de oerbeppe fan myn pake Abe wie, of wurden is, hoe sizze je dat. Jacobus hat sels ek skreaun, ûnder mear, yn it Bilts, Roskam voor schurftige boeren fan 1849. Dat wie ien fan de earste sosjaal-krityske pamfletten oer de ellinde fan plattelânsarbeiders yn Fryslân. As jonges lutsen Waling en Jacobus in protte mei elkoar op en hellen op it doarp ek wol fiten út. Yn de fjirtiger jierren groeiden se lykwols útinoar om’t Jacobus hieltyd ortodoksere ideeën krige en Waling, wilens ferhuze nei Spannum, al gau de oare kant út woe yn syn religieus tinken.

Opgroeie yn Froubuorren betsjutte dus opgroeie yn in trijetalige omjouwing. Thús en op strjitte klonk it Bilts, minder faak it Frysk. Thús út de boeken kaam it Frysk. En op skoalle, yn tsjerke en by offisjele oangelegenheden moast it yn it Hollânsk. Yn Spannum sil Waling lykwols telâne komme, net yn in trije- mar yn in twatalige omjouwing mei in op it each sterkere tsjinstelling tusken Hollânsk en Frysk.

Yn Spannum foel de talige grins faker gear mei religieuze en sosjale ferskillen: skriftlik Frysk wie mear wat foar de (lytse) frijsinniger middenstân, it Hollânsk foar de rike, ortodokse boeren en harren arbeiders dy’t de taal fan de Steatebibel liezen en ta mjitstêf namen en har net oansprutsen fielden troch kultureel Frysk en it dêrby hearrende liberalisme. Dy kleau is fansels yn it hiele fierdere wurk fan Waling werom te finen.

Mar dan binne wy dus al net mear yn Froubuorren. Ik lit it hjir earst by. Ut myn koarte oersjoch blykt, teminsten, dat is myn bedoeling, dat der yn it gefal fan Waling Dykstra hopen ferbannen oan te wizen binne tusken komôf en jongesjierren yn Froubuorren en syn lettere skriuwerswurk. Om it mar ris mei in bekend wurd te sizzen: ‘sense of place’ docht derta yn de bestudearring fan Fryske njoggentjinde-ieuske literatuer.

Dat is in hoopfol perspektyf foar in skriuwersbiograaf, dy’t ommers mient dat ûnderdielen fan it wurk fan syn ûndersyksobjekt begrypliker en betsjuttingsfoller makke wurde kinne as er it beskynt mei syn biografysk ljocht.

Ik wol ôfslute mei Folksskriuwer, de samling fan tweintich fan Waling Dykstra syn bêste ferhalen en lêzingen dy’t ik hjir hjoed yn it ljocht jaan mei. It is de opfolger fan Duvelskeunstner, mei gedichten fan Waling, dat ferline jier útkaam. Beide boeken binne ferskynd by útjouwerij DeRyp mei in protte help fan stipers lykas Tresoar, de Stichting FLMD, de Douwe Kalma Stichting en it Feitsma Fûns, en mochten útkomme yn in rige fan de Fryske Akademy.

It moaiste foar my is it idee dat ik no in bytsje meiholpen haw om Waling de 21e ieu yn te bringen. Dêrby is it my in eare – en it ûnderstreket ek it algemien-kulturele, talige en literêre belang dat wy oan Waling Dykstra en syn wurk takenne – dat ik it earste eksimplaar fan Folksskriuwer oanbiede mei oan de heechleraar Fryske taal- en letterkunde, prof. dr. Goffe Jensma. 


.

maandag 16 november 2020

Us Abe

Wa’t de bêste wie? Moat dat noch frege?

Draaie, koppe, kappe, ’t lear leit dea;

fan himsels net swetse, skynbewege –

mei syn namme komt safolle mear.


Stadions dy’t trillen, ’t folk yn triennen,

dan olee! Hy wie it pompeblêd,

hertsjeread, en dûnsjend neffens kinnen

sûze er lâns de boys út weareldstêd!


Sûnt kin Abe sûnder achternamme.

Al ferwinske er soms syn fuotbalhimd

en – it kin net fakernôch beklamme –

wie it sjokseljen fan him bekend.


Dreamer wie er dan, in loaie donder

oan ’e kant. Hy siet foarfêst it leafst

by de feart te fiskjen op in flonder.

Sá, sa ûnneifolchber hat er west.


Elviskuif en blanko cheque. Mar Hiltsje

treau har grutte held foarút op ’t lêst.

Treau him op syn ynvalide tsjiltsjes

nei de tredde helte en de rêst.


It systeem, dêr is him noch nei frege.

Eltsenien is him yn namme nei –

Abe sei – de dichter kaam fanwegen –:

,,Ik omspylje twa, en dan is ’t wei.”



.

maandag 12 oktober 2020

Ingeltsjes


In dreech boek bin ik foar myn goede freonen. 
Myn eigen bern werkent myn hân net mear. 
In stiller teken kaam in kear 
te freegjen wêr’t de wurden bleaunen. 

Wa’t it wetter meinaam en de wekker opwûn, 
dy’t ôfgie mei it skelste lûd
heard diskant hjir en diskant hjoed. 
Ik joech gjin sjoege. Wist ik it net? Men 

evoluearret meartalich. Men hat doel oer wat bekt. 
Tinkt achter glês, it sil om ’e duvel net, of 
lit bliede wat bliede wol oant it brekt 
en ik fuortswim yn ’e fierte. 


Myn fers is in grassroots movement, 
it is in tyljend ferwegen fan ûnderop 
en slach de maskers ôf fan de mânsken. 
Romhertich jout it dêr’t ferlet fan is: 
in foarskot op de kommende rebûlje. 


Labeikjend op it merkplein fan it reach 
om idelens net langer yn ’e stringen 
as Twitterpraat op Facebook rûn te bringen, 
ferdwûn de weareld foar myn geasteseach. 
Ik joech wol goedbedoeld myn kommentaar 
op Instagramske ûnbenullichheden, 
ik sloech figueren, propagearre frede 
op Tiktok, troaike, skeat en rekke ’n snaar – 
mar ’k foel yn ûngenede. Die wat keunsten 
op YouTube, krige net de groetenis 
fan troanjes grutsk op Pinterest, 
ferspijde Reddits meunstergeunsten. 
Elkmans antlit krijt syn fet – ek op LinkedIn; 
de mienskip ûnbeskamsum laitsjend, 
oer ’t eigen toskbleat jimmer weitsjend. 
Ik kopiearje foto’s, ik klopje kloanen op 
foar WhatsApp. Eikels! Ik lês jim tinzen – 
tûzen likes – en wit wat Tumbler is. 
Mar wat derop liket is myn eigen kopstik, 
en hoefolle MySpace binn’ jim eins noadich. 


Negoasje sit der lang al net mear yn, 
ik mien it minbekende strykjildskriuwen. 
Dêr haw ik siskes fan, dy sille bliuwe; 
ik set se krekt sa oer sa’t ik se fyn. 

De boppeseal potticht. De tsjûke reek 
fan de sigaremantsjes mei har petten, 
yn elke bûse mear as ’n pear biljetten 
foar húske, greide, boulân of in bleek.
 
Us pake’s swiere stim. De laaiekrytsjes 
dy’t sifers skrasken doe’t ik jonge skonk, 
mar sels yn ’t ranjaglês ferdronk. 
Ik skamje my hast wer in bytsje. 

Iepenbiere ferkeap yn it âlde Jorwert – 
de inkelfâldige oandielhâlders 
ferknoeie promkes oer har borders, 
krije in grypstoer út it swartmesjester. 

De opropper komt op troch de toanieldoar. 
Hy sprekt rjucht, 
makket út wa’t keapman is, 
oars sein, wa’t deroan hingjen bliuwt. 


Abelen! Steatlik steane jimme dêr; 
wy neame jim ek grize sulverlingen, 
is ’t hjerst. Fan sied ta sprút ta âlde kringen, 
no keal en fan jim blêd ûntdien alwer. 

As ’k jim mar út ’e fierte seach, wie ’k thús. 
Dan tichterby jim wite bast mei rútsjes, 
dêrachter joech ús mem my lytse tútsjes! 
Sis, wa beferve jim mei sa’n grut wyt krús? 

De stoarm hat jimme tearste twigen nommen. 
Gemeentemannen seagje jim aansen ôf: 
jim leane is net bredernôch, 
gjin trochgong mear om troch te kommen. 

Falle sille jim, abeeljebeammen. Hakhout 
foar hurd en kachel. Of op syn bêst - 
men is gjin waaibeamke mear op ’t lêst - 
skopt in tûke it noch ta boekpapier. 

Neat rimet op lange loane mear – 
in keale dyk, gjin skûl. Rede- en genedeleaze 
wrede sinne lit ús moerneaken 
op hûs oan rinne. 


Sa licht koe ’t wêze, by de fytsersbrêge 
sa freeslik wiet, en glêd, en ûnbefreesd 
poerneaken dizze preamfarfeart yn sjeesd, 
as wie ’t in mearke, nee, in private sêge, 

of mear noch, in frijsinnige beweging. 
Do hiest de foargong en do stielst de show, 
dyn nippels realistysk op ’e fideo 
fan fiskersman syn leffe tiidsbesteging. 

Ik siet yn ’t gers sa bleu nei dy te sjen; 
it sinneblinken op dyn lytse boarsten, 
de drippen, dy’t dêr net ôfgean doarsten, 
dyn achtbaanslyfke bydel. Want wat dan? 


Geflaai - in fluit - giest mei nei ’t galchjeplak? 
Ferdraaid - trein riidt - de foarposthut is poater. 
Giest mei - nei souder - dêr maag ’t in bitsy bloater, 
sa sei se dat - dy dei fan frede yn Irak. 

In doarp dêr’t - nim hjir goed notysje fan - 
wy noait yn fol ornaat oanwêzich wienen, 
omdat wy offisjeel dus net bestienen 
(mar fierder krekt it legergrienste span), 

wie yn in sucht wer sân, noch krekt in hânfol. 
De tsjop fan helikopters - en it tsjinljocht - 
it fjoer dat alle soerstof weibrocht, 
sa foel it Soadom út ’e rânsel. 

Oerâlde demons klommen oer de bûtenmuorren; 
in lústerjen - de wyn - tenei 
sêft seit tsjin my : ‘No is sy wei.’ 
In nacht allinnich op it dún. De tûzenste. 

In bark ploeget in wite fuorge troch it tsjuster. 
Yn ’e lytste oere falt it ljocht út yn ‘De brâning’. 
Moarn is it de keunst 
en fertel it filmysk oan de bern. 


V – foar besteande goede heks of fee, 
fergees ôf te heljen tsjin de fikse somme 
fan in gedicht. Dat moat der yntiids komme, 
oars kin sa’n ûnfrysk ding net op ’t c.v. 

De v hâldt him yn ’t Frysk by foarkar stil; 
en dûkt er op, dan is it faak in flater, 
begien troch wer sa’n nijerwetse prater, 
bedjer útslachtsjend, inkeld om ’e chill. 

Of, dat kin ek, ’t is gjin begjinnersletter – 
de v is altyd buorman fan in oar, 
rint noait in kear rjuchtop yn ’t foar. 
Sels kiest er net, wit ’t neat ris better. 

Letters, se sille wetter nei seeën drage, 
as lêzers net mear op har stean, 
op har te seil net mear gean, 
mar op de lumen fan de lettersetter. 

Sa sil de Fryske skriuwer 
allinnich oerbliuwe tusken goed- 
bedoelend frjemd, mei ’r de tiid ferdriuwe, 
of ferdreaun wurde as kreupel rinnend Vee. 


No nergens net om, mar ’k ha my rêde moatten 
mei juttershout, dat tsjin de dyk oan dreau, 
in dei as wat dêr omspanen bleau, 
tesloopt fan ien fan myn fregatten. 

Dit húske op ’e wâl ha ’k der mei boud. 
It stiet op ’e rol om oait wer om; 
dykferheging, âlderdom. 

Mar oan myn seedyk wierje de hearringwiddo’s 
it bêdeguod. Sjuch mar, de ingeltsjes, se fleane wer, 
se stekke ôf tsjin ’e wite wask.


.

zaterdag 19 september 2020

It ûnderskied

Ta de neitins fan B.

’k Bin skoff’ler yn ’e tún fan ’e kultuerredaksje, 
in earsten fersoarger fan in memoriams. 
'k Sil oerrinnend folle libbens redusearje ta in fraksje, 
de krante rint oars oer, en bûten 't ramt
fan ’t nijs mar keurich koart te melden: 
hy of sy, dêr of dêr wei, bestiet net mear, 
dêr’t jimme dat tinne boekje fan bestelden. 
Immen is ferstoarn. Mei 't dichtsjen klear. 

Alle skriuwen is in smeekjen om betsjutting 
en letters, wurden, rigels, strofen, gedichten 
bedrage de ferjitnis soms mei wat beskutting. 
It dichtsjen komt ommers fuort út plichten 
oan de keunst dy't foargongers begriepen:
't ferbinen fan losse blokjes ta in minskehûs, 
om yn te iten yn geunst, of lang yn te sliepen, 
ek as der mar tûzen wurden oer binne foar de sûs,
 
dy’t jo en ik de besprutsen dichter gunne 
nei 't boarterskertier yn heite kleur en memmetaal.
In taal mei safolle dichters en sa’n bytsje wurden. 
In memoriam: koart fan stof oer lang ferhaal.
Mar ’t folget op ’e foet de heimige feroaring, 
de gong dy’t huzen, strjitten, wrâlden gean 
fan libbene skjintme nei postmortem bekoaring; 
fan alle lof nei: ‘dy ken ik net’, of: ‘fertsjinne lean’. 

Se meitsje har net sels. De makker bin ik dan. 
Ik sis, do silst in deadsberjocht foar Berber skriuwe, 
bernsbern fan in skilder, suster, frou fan in man, 
in libben dat sliept om foar wekker te bliuwen. 
En ’k skriuw, oant de sûs ek my lûkt nei gebieten, 
te fierwei foar elk fan ús, dy’t man én frou beslaan; 
sûnder ûnderskied – of yn ’t lichter of yn ’t djipper sliepen –, 
tusken Maria en Sint Brandaan. 


Maaie 2019

vrijdag 4 september 2020

Poëzij skriuwe is it ferrekke om te fersûpen yn de rotsoai

It wurd ‘poëzij’ komt fan it Grykske ‘poiesis’ (meitsje, skeppe, foarmje). Dyjinge dy’t poëtyske produkten (gedichten) makket (skriuwt), neame wy in dichter (poëet). Is it maklik om gedichten te meitsjen? Ast de Fryske poëzij – of dat wat sa neamd wurdt – fan ’e lêste jierren ris neirinst, soest hast sizze fan al. 

Want oeral komt men se tsjin – ‘gedichten’. Wurden ferve op túnsketten, wurden tekene op in strân, wurden útbeitele op grêfstiennen, op strjitstiennen, plattrape yn weetfjilden, printe op spandoeken, en foaral: wurden delkwakt op byldskermen. Allegear ‘poëzij’. Wy hawwe in grut ferlet fan poëzij, sa liket it. Iepening fan it kulturele seizoen? Dêr moat in dichter by. Eksposysje hjir of dêr? Dêr moat in dichter by. Treast fanneden om’t in firus jo dwers sit? Mailtsje nei in dichter. Moat in doarp/stêd/provinsje/lân op ’e kulturele kaart? – Goed, jo begripe it al. 

Aansens, 19 septimber, trapet Rotterdam syn ‘nieuwe culturele seizoen’ ôf. In hiel o-heden. Poetry International, oait in serieus poëzijfestival, hat yn ’e mande mei ‘een keur aan Rotterdamse festivals’ regele dat yn dy stêd in ‘veelzijdige culturele route’ te genietsjen falt mei de namme ‘First Steps’. Lâns dy rûte stean ek dichters, dy’t konkurrearje sille mei ‘tientallen meest gratis optredens op het gebied van circus, dans, opera (..) en theater op vele podia en daken’. 

Poëzij as merkefermeits. Is dat yn Fryslân oars? Wolnee. Hjir hawwe wy sels in spesjaal boekingsburo foar ‘dichters’, dat is it ‘dichterskollektyf’ Rixt. Binne jo in gemeente, provinsje, bedriuw, ynstelling, tehûs, stichting, feriening, tsjerke, sosjeteit, bank op ’e Bahama’s of geitefok mei ferlet fan in stichtlik-dichterlik wurd op jo feestje? Samar klear. Skilje Rixt. Of de Dichter fan Fryslân. Of de Dichter des Vaderlands. Of de gemeentedichter. Der is karút folle net genôch. 

Men kin sizze dat der sadwaande, yn Nederlân, en yn Fryslân likegoed, in ‘poëzij-ekonomy’ ûntstien is. En krektlyk as yn ’e echte ekonomy kinne jo kwaliteit keapje of rotsoai. Mar der is ek in net ûnbelangryk ferskil. Dêr’t yn ’e echte ekonomy kwaliteit yn ’e regel in stik djoerder is as rotsoai, is it yn ’e nije poëzij-ekonomy krekt oarsom. De hannel yn rotsoai sit ommers in stik mear libben yn as de hannel yn kwaliteit. Logysk fansels. Gedichten sûnder kwaliteit wolle oeral wol hinne, gedichten mei kwaliteit litte har net sa maklik misbrûke. 

Dy lêste soart gedichten neame wy yn ’e regel Keunst. Mar dat is hast in smoarch wurd wurden. In elitêr wurd, dat him – sa is it tinken – fier ferheven fielt boppe gewoane, begryplike taal foar gewoane, begryplike minsken. Op syn minst sûnt ‘2018’, en miskien wol al earder, is Keunst yn Fryslân tabû. Hoe’t dat sa kaam is? Frysktalige Keunst lit him net stjoere, dat sil it wêze. Dy tsjinnet mar selden as stipe foar provinsjaal belied, wol net ynstrumintalisearre wurde, docht gjin konsesjes oan it minne taalûnderwiis, praat de deputearre net nei de mûle, kin net opsletten wurde yn in ynstitút, hat gjin lidmaatskipsbewiis fan de FNP of in oare politike partij. Frysktalige Keunst is qualitate qua kritysk oer alles wat er sels docht en oer alles wat er om him hinne sjocht. 

Miskien keart it tij en wurdt de goegemeente noch krekt op ’e tiid wekker. Dit is de wekker. Harkje mar, dêr giet er ôf! En dêr stapt Douwe T. nei foarren, dy’t wat koe wat oaren net samar slagge. En fan syn striesek ôf komt Douwe K., dy’t gie dêr’t oaren gelokkich net hoege te gean. En Tsjêbbe ferroert in fin, dy’t swom dêr’t oaren net gau swimme. Tjitte wuift ús ta, ek al sa’n singelier reizger. Ella meldt har, Tiny ek, en Aggie. Al dy lju en noch in protte oaren nûgje ús út om har wurk te lêzen. It op ús ynwurkje te litten. 

It net yn ’e steek te litten. Want dat dogge wy tsjintwurdich. Wy litte ús echte skriuwers yn ’e steek. Wy sizze eins: tankewol, bêste minsken, mar tsjintwurdich is elk in dichter. Elk is in keunstner. No mei dat út in beskaat perspektyf wei sjoen sa wêze, of it soe sa wêze kinne, as wy it teminsten sa begripe dat elk minske de potinsje yn har of him hat om keunst te meitsjen. Op dy potinsje hawwe de sechstiger jierren wiisd en dat lûd hoecht ek hielendal net oan kant. Mar de mooglikheid, de kapasiteit ynhawwe, betsjut noch net dat der úteinlik wat fan op ’e hispel komt. Bloed, swit en skriemen binne noadich, sil der wat fan op ’e hispel komme. 

It bleke kulturele profyl dat de nije ‘poëzij-ekonomy’ sjen lit, makket dúdlik dat dy wierheid op ’e nij yn it omtinken brocht wurde moat. Wolsto poëzij skriuwe? Okee, mar wat hasto te melden dat in oar net al lang en breed sein en skreaun hat? Hasto de kennis en de feardichheden byinoar sammele dy’t noadich binne om te dwaan watsto wolst? Kensto dyn taal út ’e pinne? Hasto wolris wat fan in oar lêzen? Bloed, swit en skriemen – kinsto dat wol opbringe? Of wolsto leaver tekstkes meitsje sa’t in oar op sneintemiddei sudoku’s docht? 

Net elk kin mei taal wat ‘meitsje, skeppe, foarmje’ dat de muoite wurdich is om te lêzen of oan te hearren, sa simpel is it. Dy wierheid liket ús fergetten te wêzen. Dêrom is aksje op twa fronten hurd noadich. Op it foarste plak moat folle mear ynset wurde op ûnderwiis, kursus, masterclass. Net mei lesjouwers dy’t sels noch les fanneden binne, mar mei lju dy’t bewiisd hawwe dat se mei taal, stof en métier oerwei kinne. Op it twadde plak hawwe wy gjin poëzijreklame mar poëzijkrityk noadich: diskusje, debat, in útwikseljen fan ideeën. Ik skriuw ‘noadich’, mar bedoel: hiel hurd noadich. 

En wy hawwe meistanners noadich. Minsken en media dy’t oanfiele wêr’t de oast sit en dy’t har ferantwurdlikheid nimme. Media dy’t gjin 200 mar 600 wurden romte hawwe foar poëzijresinsjes. Omroppen dy’t net mar ien útjouwer foar de kamera helje, mar in breder literêr panel brûke foar ferskaat en diskusje. Blêden dy’t net de midsmjitte de himel yn priizgje, mar dy’t mei de dichter meisykje nei hoe’t it better kin. Dat soenen moaie earste stappen wêze, yn in provinsje dy’t altyd sa ‘grutsk’ op fan alles en noch wat seit te wêzen.


.

vrijdag 28 augustus 2020

Bergen oan See

Parkearmeters bydel fljucht de floed op dy ôf 
en do rekkest kwyt fan hjoed op moarn of 
al earder spieldesto yn ’e brâning oan: 
goed te berikken, farske fisk, snapshot 
fan wytpleistere holidayfilla’s folhongen 
mei lila’s fan Monet en it boskje giele tulpen 
plakt oan de snút fan in snoekebek. 
Oranje binne de parasols en de earmbantsjes 
om nei de sinne ta te swimmen, dy’t al 
opflamjend sakket yn in gat dat nimmen ken. 
Bergen oan See. Dêr’t sân dat stien wie 
stoot oer ’t strân. Wa hast op ’e doele brocht 
mei dyn fuotprint, hast in ticket kocht foar tagong 
ta it skip dat dy folle seilen silend heucht? 
Do hast se foarkjes jûn foar de kibbeling. 
Hearring meie se al har hiele libben net. 
Wis neat te witten en net wiis, wiesto altyd 
de beuker foar wa’t de dunen bergen binne, 
ûnnimber sa heech. Dat dêr bisto ferdronken 
yn de eagen fan de âldste en de jongste beide.
Syn flaggen op it hotel plante de piraat
en gefaarliker as dy dei spûke noait wer de see.


.
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNg9gbFiaw9y0uM9j0uMMMapjMN30I9gkN9Mtut0gp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNg9tbFiawuMp9sjNstNN3gMMkak5NNjgIaatga9ua
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNgt3bFiaw3ag93gMgps5ppNa9ukaI9tkuIk0N5jya
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2un81XqXTuaXk86FUS1XqXSLYCnkUCBuOWkYaOZtp3pA
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNgypbFiaw3kyMjtNI3N0NgtuItMukkppuM00jMI53
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNgyybFiaw0M3tpkpuspgu3g509ukps0Is3katpMuy
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNp35bFiaws5Myyj5kakaju5NtNIaygjjNkupMtspp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqXTuaXk86FUS1XqXSG-uFoXqkB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNpM9bFiaw5jygs5M93sMyIjtj93t3utgs5Mj03039
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNpN3bFiawM0t3t5p9ksNaujIstNuug5IusyNkyp3u
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNpt3bFiaw0aukjp5jyg9ajk33spIMypu005pNsus3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNpyybFiawkNgtNu9N0sINMttMakjuuINkuayjNap3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNy3gbFiawtyN0y3k9595I3agkN5ppaaMtIpMgNpMu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNyM0bFiawy9IjIgIy3MatN3a0tkja5kIgjM93pj5j
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNyNMbFiaw5a0psy0jusjjMpap0ppNN9ps59p0yutu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNyNpbFiawjMytaauNpjuak09ypjy53py30ayIygIp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNytgbFiawIupIjyMggs05M0agMItkIyuuNyM3ypya
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwNyygbFiawk959y55gs9kkj33p99MtuMMu0k3jjkII
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=XBuuq76CiU8s6oSuiSokFquFSausXauaST6TCYkFSTkUuVtS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=n6Cd6C7kFC6BCFu8s6oSjY6UVsknuU6F7VMtp8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt09tbFiawgyI90gu9ua9uttgMuatygup9M50Is3yj
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21BVIu8kBB6sVkokE6i8s6oS1XaUunBSsoH6wpbTw95bYwCFtbsknuU6F7wokiUkOkiXoubIwXIFbYXiqc-V-wp0Ma05MytjIMM5tgag3tt5590gk5s5a9bnwqCF6oks76NtVMMbnFksqXiUOXawqCF6oks76NtVMM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt0M5bFiaw95kggagsysygguN03jIjkNMpaaggyjg3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt0MtbFiawgu3pptyu3I5ygat99yNjj5g9M0ysgks0
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt0N9bFiaw935053ypaksgsp50tpM5NyNp3ypjukyy
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt0N9bFiawp90yyay059I5a0g9N9p5sk9yjjpsyIuN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt39NbFiaws5juajs9gM50gjysyMNussatIkku5aaa
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt3ygbFiawyNatkass5atyNjauksuMjjuaaapuMsu9
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt93MbFiaws909spat3Iut5090g0jgpM53kp90s03y
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt93pbFiawItI00puMgj0k9u5yk0NjkMus3MgaI9jN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt999bFiaw5pjt53kMNjk993I9IkIaIk9agak30MIp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt999bFiaw5u593Nkj0j3pykpgjjp3s0sjgpsMjauN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt99pbFiaw9y3pu5uyMkaIkMpN03tgtusMsyuy0uI3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9NMbFiawajM5Itjtakp3pgtptt5jaj0aNkpuaIaa
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9NgbFiawajIg0japaygjIuMa0MtaMg9jgpj90tNI
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9t3bFiaw9pMtp0stN9sakju5uNIyt93skpyy0Na0
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2kF8TXinuFuBn8s6oSakFo66Fu93SYuo6iVaun6QVsYukiBuS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2un81XqXTuaXk86FUS1XqXSDkFa61Xsq
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9tpbFiawataakyta59p399tj5NsMk55Ng9j0sgjI
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9yMbFiaw5pMkapg5p9pykptsgt05N5t553a5t9tk
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1XYY7T6Fi8s6oSYnSWXau6SYXiUuFXu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwt9yMbFiawau0gk03tIN03I59MI5y3s5N3IMs9yajg
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21BVIu8kBB6sVkokE6i8s6oS1XaUunBSsoH6wpbTw95bYwCFtbsknuU6F7wBTusXkYOaukYbIwXIFbYXiqc-V-wpu0I9saMs9akIM3gyj9N5asu9paaIjaybnwqCF6oks76NtVMMbnFksqXiUOXawqCF6oks76NtVMM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=qCF6oks768YXWua66F8jXESdukaYXiuM8dno
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2un81XqXTuaXk86FUS1XqXS2-uFjXkOWhR-3hDR-FBnq6ia
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtM35bFiawNygay9tgyya3tkNag0335NayI3IMsu5g
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtM3ybFiawkatMtNa5sjaja5pguNMy9kIg5pI03N0y
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2IdU8ounVkFn8s6oSMNt9VN0VtpSb-e-f-c-DA-O-S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtM9ybFiawpggypy90NayNtNMjpkk3Ig95M9ykII5t
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtMM5bFiawNuypg335Nyj5NutpyajapyuNj9s3305y
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtMMtbFiawa3ggM5M93k5gajt9Nkj5kjkyNIgssgIa
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtMN0bFiawuu5gs09yjujk0k5sp3M5tyj9aNNItIsj
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2PT8BTkiqjkiU8s6oSM1pBpSWXau6Sokq6JqknkBu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtMt5bFiawgIpNNg3p9ya0NgyMgts53yg539kssM5s
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1XYY7T6Fi8s6oSauSWXau6SYXiUuFXu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1XYY7T6Fi8s6oSIFSWXau6SYXiUuFXu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118PTVBuQ8s6oSjXBd6CE76SjXBd6CE76Oqkq6SMNt5tt8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtMytbFiaw9jpgs0pIu5ga3MjgI3595jjusttNp9ya
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtN9tbFiawI9kp30gpMaNaj9ga3M0jNkMMaa39jsyN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqXTuaXk86FUS1XqXSG-kXo7F6OuhR-yhDO-uFkB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtNM5bFiawauMay0st93ujy3ajyktyyuasj0kNI5NM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtNN0bFiawug9tggNsk9juNpyMk59akgtukukyMs3g
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtNt9bFiawuItgN3k5gjtNt5u3N9ujatIksNa3uM0y
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118U66UYunkUokikUuF8s6oSiB8dnoYHXaw4-G-l-Vv-w-gK-V-D
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtNytbFiawaaj3N00I03pIas5uy3ptjIs3NtI3tj5a
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118TXinuFuBn8skSnaWoksoXYYkiSnF6TXskYVjkndF66oS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtt3tbFiawMsu5yy9uIItugput5ajj0ypMgjIMMa9j
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtt3ybFiawpgI5NypNj0gg3NNts5IIyyN339II5k3I
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtt9pbFiawua99ktMkuppk3syM0t99tpsasst5MNjN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtt9ybFiawNsktIgIs9535u55usjtjuI3pt5kggaM3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttM5bFiawpIsNy5ssN5Ijg3typjuk5a535a03pu50
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttMMbFiawkgIgN9stty3Mga3353gka9IyMaIIsj9u
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttN0bFiawI0skyatI5y0ysj53juMspygt3usuyapu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttNMbFiawg00ysskga03IgpNtt3sIt9MNpMgkgapp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttNNbFiawt3uIg3NgkM5ujp3NukNuut9guj9j3NIM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttt3bFiawut5M3usIpgsay3stsMguMMg0sI50jN5p
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttt5bFiaw5NN9NI9ats5ppu5apskayuuugy03g05p
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtttybFiawM0t3s3IppykukIk0MaytN5y3M5M5I3Nj
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwttypbFiawjy9yMuy30agyku3kt995pNuk3k5j9p03
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty30bFiaw0pINgatgjk5uygMtMpppkuapgkMuaayp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty30bFiaw3Is3Ius9a9paNN0It9ujygaj5030gu3M
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty3NbFiaw9pjMttkNyyNtN9gsN99kMgu5kukj9yju
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty3NbFiawkIpkMu3u0kjuMjutt9aN95s9kN5jygN0
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=jY6U8YXWua66F8PTSqXakiakiSkFsdXWuBSsknO99y99M8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty95bFiawIyatgMsMsa3ukg3Ma3tI5jjt5jjsM0sa
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwty9ybFiaw3IpNk35ajgauNNIay9jauys0y3kt0uay
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyM3bFiaw59NpkkgpIM33Igpkpgautp9I9pguktM3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyM3bFiawN93sMp9sI9yutps9NsaIpgtMtI309pj3
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyN5bFiaw0p99Msj0jaIyN0t593sM55gtMN9syytt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyN5bFiawykpNyy0Ng53saatIIpg00M9akyjp9Mjg
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyN9bFiawIuM3sg3Nk5Iujgutu0tkMuM5pM5juuat
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyN9bFiaway0tgaak5pp0pk5MIIyI0tsy39pgay0k
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyt3bFiawatIju95p5ajs5NM3jNy5a9jjtgNy9pMp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyt3bFiawy00aup5paNyt9tINIa9IgakkNs30yujI
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyt5bFiawjpkN90uuas5Ijuy0upjIIg9yMsusIktM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118TXinuFuBn8skS7Y6FkBSWuBnXa6BVauVi6sduS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118B6i7oCBXsBd6T8PTSoSskFnSskFnA-XB8TdTHBXnuw2-bXokwtyygbFiawyMMMg3Ia9sNyIj5a9guuksa0IsNNt9ak
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=k8633368s6oSkTXSBT6nBS5MyMpHTwt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118YXWuPkBoXi8s6oSEdSsdknVdnoYyS2-6I7kc-Wki6W
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCECqX8s68PTSCskFSvo6akY2-uYusnM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118FuanCju8iunSHBukFsdwPkTkiuBuJnuui
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oS6FauFSskFn
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBTusXkYS1uYs6ou
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBTusXkYSj6CiaS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBXnuSXirCXF7
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2nduT6FiaCau8s6oSPkS9M53STYk7UXFY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTShO-3h5th5V-hO-3h5Mh5ghO-3h5th50hO-3h5thLO-hO-0hL5hLLhO-yhDthDthO-yhLO-hD0VhO-3h5thDO-hO-3h5thL5hO-3h5Mh5tVhO-yh5ghDLhO-yhDR-hDyhO-8-hDR-h5thO-3h5th5V-hO-3h5Mh5ghO-3h5th50hO-3h5thLO-hO-0hL5hLLhO-yhDthDthO-yhLO-hD0VhO-0hL5hLLhO-yhDthDthO-9hDLh50hO-9hD5h5NVuj66qSaTSDN5A-l-h-Db-yh-
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118FuaaXn8s6oSFSv-dXnub-u6TYuG-1XnnuFSs6oouinBSdktXNTSkYYOs6YYuUuBOBd6CYaO6IIuFOndXBSvIWNI7dk
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqXTuaXk86FUS1XqXSf-kCP6PXOh-uYkiaXPk
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBXnuSY6UXiHFunCFiS-FYwhMITF6aCsnhMI00pM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBXnuSY6UXiHFunCFiS-FYwhMITF6aCsnhMI093M
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=k8633368s6oSkTXSBT6nBS5My3tHTwt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSBXnuSY6UXiHFunCFiS-FYwhMITF6aCsnhMItMpM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSIuknCFuStgg
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=k8633368s6oSkTXSBT6nBS5My3MHTwt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTSTF6aCsnVFuWXu1BSDNg9Z-4-4-2-m-5HXuwS-G-8-5bTaOFaOXwDNg9Z-4-4-2-m-5bTaOFaOFwugtasIuNVuaMIV9NtjVj5ujVkp0M0g3pIg3ubTaOFaO1w7ijaZ-bTaOFaO1UwWaV-dV-bTIOFaOTwspN5jpNuVs0NtV9tN3Vpyj3VkMjt5s05MgINbTIOFaOFwt9Mh-x-V-Lf-O-8-h-pp5Mm-m-NLp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnS00pp
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnS0gNN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnS9g00
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnS9tMt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnS9y3g
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSTF6aCsnSyy9t
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118FuanCju8s6oStM9Mg3Nt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSnXnYuS3t
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSnXnYuSM0g
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118FuanCju8iunStM9Mg3Nt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCTuFVUF6CTXuB8s6oSnXnYuSy0
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2au8FuanCju8s6oStM9Mg3Nt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCiT6Fi68s6oSWXau6BSg9y9ypSaFuko7VjkjuVBnkFFXiUVXiVkVBuQVnkTu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BCqXok8ouS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2ndu7is8s6oS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BjsF8PTSYXUdni6WuYSUki6WuYS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bnkjui618Buiknu8U6WSiu1BSTunuFBVBnkjui61VskYYV6iVnFCoTVkaoXiXBnFknX6iVn6VuQnuiaVdukYndVXiBCFkisuVuiF6YYouinVTuFX6aVI6FVoXsdXUkiauFB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSFusFCXnSFusFCXnOTFXWks7VT6YXs7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFXWks7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNt0N38dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNt0N98dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNt0NM8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqnX6ikF786FUS1XqXSiuTFXo6qhR-9hpgnkB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNt90M8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNt90t8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNty0p8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNty508dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNty538dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNty598dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2FBB8F9Nt8iunS7kFC6SkFsdXWuBSyM5M9t
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtyg58dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtyg98dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtygM8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2kBq8IoSH-6TBukQSkiB1uFBSt9MNy9tgM0t9
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtygg8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtygt8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtyp08dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSaunkXYSf-O-v-2-NNtypy8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118WuBnX8FCSkFnXsYuSM93tt39
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSvIXFBn
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTShO-8-hDR-hpthO-5hLphDtVhO-3h53h59hO-3h53h53hO-3h5thp3hO-3h5Mhp3hO-3h5thLgVhO-3h5th5LhO-phLthp5hO-3h5th59hO-3h5thLNhO-3h5th5DhO-3h5Mh5phO-ghLgh5thO-3h5thLDhO-3h53h59hO-3h53h53hO-3h5thp3hO-3h5Mhp3hO-3h5thLghO-8-hDR-h5tVhO-0hpghLphO-yhpV-h5MhO-yhpyhp3hO-yhpNhDO-Vuj66qSaTSDNgh-h-5gygg
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSvYkBn
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTShO-3h5th5V-hO-3h5Mh5ghO-3h5th50hO-3h5thLO-hO-0hL5hLLhO-yhDthDthO-yhLO-hD0VhO-8-hDR-hptVl-8-R-VhO-3h5MhD5hO-3h53hDR-hO-3h53hD3hO-3h53hp9hO-3h5MhL8-hO-3h5MhDghO-3h53hp0hO-3h5MhDghO-3h53hLLhO-3h53hDR-hO-3h5MhDLVhO-0hL5hLLhO-yhDthDtVhO-9hDLh50hO-9hD5h5NVuj66qSaTSDNggh-l-x-w-4-f-
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118TXinuFuBn8s6o8oQSkok7FkiXXFSUYXnnuFVsY6nduBS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSTFuBBFuYukBuSiu1BSviuQn
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118daFuka78QQQSuiS990yNMgSd6Fi7OjXnsdOoXYIOCTBqXFnOTkFn9
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118daFuka78QQQSduS990yNMgSd6Fi7OjXnsdOoXYIOCTBqXFnOTkFn9
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6inksnS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6inksnSI6FoSHsawI6FoM
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118YXWuPkBoXi8s6oSauSPCiUBSBTkiXBd
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6inksnSI6FoSTFuskCnX6iB8dnoYHsawI6FoMvn6T
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6inksnSI6FoSTFuskCnX6iB8dnoYHsawI6Fotvn6T
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6oTki7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=si8oT998CBSWSBfSS5ynCju8s6oSWXau6BStNtpSQXk6ViWVBduiUVEXV1uXS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2PB8UkE68BTksuSXiauQ8TdTHPBwWuF7
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2BT8s6oXsB8ousdk8ssSIuknCFuSUXFYOuF6q7Ci
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2PB8UkE68BTksuSXiauQ8TdTHPBwkW9bkaWuFnXBuouinb
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6oTki7S6WuFWXu1S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6oTki7SUF6CTs6oTkiXuBS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqXTuaXk86FUS1XqXSJ-6nCYXkX
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6oTki7SdXBn6F7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118nCjuUkiUBnk8s6oSdXSnCjuSdaE6U8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSs6oTki7SuQusCnXWuBS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Bq8TXinuFuBn8s6oSo7uFndkYYSUFu7V6kqS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSsBFS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118nCjuUkiUBnk8s6oSuiSnCjuSdaE6U8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSsBFSWXBXnS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bou8s68PTSsBFSYuBB6iS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=q7kFkjunBCiXPXuF68iunSnkUShO-3h53h5ghO-3h5MhD5hO-3h53hLMhO-3h53hD3hO-3h53hL0hO-3h53h5DhO-3h53hpNhO-3h53hDR-hO-3h5MhDphO-3h5MhLMhO-3h53hpghO-3h53hLLhO-3h53hLMhO-3h53hD3hO-3h5MhDphO-3h5MhD8-hO-3h53hDR-hO-3h5MhDL
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTSkTSBXUiXiH6TuiXa8TkTu8okQOkCndOkUuwNb6TuiXa8FunCFiOn6wdnnTBh3LhM8-hM8-1118kokE6i8s68PThM8-V-kWXaVx-CouVb-dXY6B6TduFVR-6inXiuinkYVR-6inuoT6FkF7Vuj66qhM8-aThM8-DNN5ytz-LDR-hM8-h38-Ouis6aXiUh3V-S-G-8-5hM0jBTTO-ikjYuah3V-IkYBuhM0FuIOh3V-ikWO7kOBXUiXib6TuiXa8XauinXn7wdnnTh3LhM8-hM8-BTusB86TuiXa8iunhM8-kCndhM8-M8NhM8-XauinXIXuFOBuYusnb6TuiXa8kBB6sOdkiaYuwPTIYuQb6TuiXa8o6auwsdusqXaOBunCTb6TuiXa8sYkXouaOXawdnnTh3LhM8-hM8-BTusB86TuiXa8iunhM8-kCndhM8-M8NhM8-XauinXIXuFOBuYusnb6TuiXa8iBwdnnTh3LhM8-hM8-BTusB86TuiXa8iunhM8-kCndhM8-M8Nb
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=211181XqXaknk86FUS1XqXSw-p3MpNt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=nFkiBYknua8QQQSFCSHswhV-NhD8-hV-NhDO-hV-NhDghV-NhDNOhV-th5thV-NhDMhV-NhDyhV-th5NhV-th5yhV-th53
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSFuP6XiS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSTFXWks7T6YXs7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqnX6ikF786FUS1SXiauQ8TdTHnXnYuwkjXhR-yhLtkYkBbkoTl6YaXawM9NtN9
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSTFuoXCoSUCXauS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Yn81XqnX6ikF786FUS1XqXSkjXhR-yhLtkYkB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSTFuoXCoSUCXauSHoqnwFuanONNt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2Xi8TXinuFuBn8s6oSoXBXCOnduOs66YOSUXFYBVaFukoS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSdXqkFXSUCXauSXiauQ8dnoYHoqnwFuanONNt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSIFStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSFCStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2FC8ki7BuQ8s6oS3NppggS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118nCjuUkiUBnk8s6oSunSnCjuSdaE6U8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118YXWuPkBoXi8s6oSIXSsdknVdnoYySK-ksqDF61o
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kCaXjYu8s6oSTaSG-duVR-uYujFknX6iVLCaX6j66qSDNgpf-4-h-H-R-v-
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSCqStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSnFStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=nFkiBYknua8QQQSBYSHswIksuj66q
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSuiStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSunStN0p5pg0Sd6Fi7Os6CTYu
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118Bq7TuFIusnW8s68PTSn6TSYuUkYSBusCFXn78dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kCaXjYu8XiSTaSG-duVR-uYujFknX6iVLCaX6j66qSDNgpf-4-h-H-R-g
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kCaXjYu8s68CqSTaSG-duVR-uYujFknX6iVLCaX6j66qSDNgpf-w-0h-J-8-
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118TXinuFuBn8s6o8oQSjkFjkFkt3NNg3STkYu6Vd6iu7S
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118BuuBkk8s68PTS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118n6FTF6Pusn86FUS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=BuQIXYoBnCju8s6oSIFStN39p90pSDCBn7OBnkFYunBOUunOBTCiqOkYYO6WuFOnduXFOIksuB
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2111876CT6Fi8s6oS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=ui8o7nCjuB8Q7ESWSBfSSndu7is8s6oSokiVskYoY7VnkYqXiUV1XndVdXBVIFXuiaBVXBVuQusCnuaVXiVs6YaVjY66aVyksM5tgtpIapt8dno
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118CjuF8s6oSYnSFCSknUS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118MtdCj8s6oSIXSWXau6BSi7Y6i8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118FuanCju8s6oS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118CjuF8s6oSdqSuiSknUS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118CjuF8s6oSsESFCSknUS
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=1118MtdCj8s6oSCqSWXau6BSi7Y6i8dnoY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118EXWu8sESUunndCojikXY8kBTQHrw5NbkoTlduXUdnwt99bkoTl1XandwM55bkoTlsF6TwtbkoTlXaOIXYuwM5p33gMpN
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118YXWuPkBoXi8s6oSFCSsdknVdnoYySLauYkK-u1uYY
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2k8iWFjYq8Q7ESkTXSBT6nBSt5tgNHTwt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=2k8iWFjYq8Q7ESkTXSBT6nBSt5t0pHTwt
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118kokE6i8s68PTSUTSTF6aCsnVFuWXu1BSDN50h-w-h-f-3z-HBn6FuG-7Tuwuj66qBbkoTlTkUuG-7Tuw2-G-e-J-O-8-J-e-f-G-bkoTlTIOFaOTwkg00g3gNVys3sV9u5sVkIjyVky03INIkMsuubkoTlTIOFaOFwt9Mh-x-V-Lf-O-8-h-pp5Mm-m-NLpbkoTlTIOFaOBwkiXouVBuFXuBVBd6WuYuFbkoTlTIOFaOnw9gtNtbkoTlFuIOwajBOIOFOBdWOXiaXuokiUkOT6TCYkFOkg00g3gNVys3sV9u5sVkIjyVky03INIkMbkoTlTIOFaOXwDN55l-4-5f-z-G-
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=Buua7qBnuFIukFnIXBq8jY6UBT6n8s6o
Better site: ProxyBot webproxy https://proxybot.cc/b?q=21118F6BjkYn8FCSFCBBXkSMNt5SN0SNpStgNpypM8dnoY